حفاظت از محیط زیست باید از مرحله مقابله با تخریب به مدیریت پیشگیرانه تغییر کند
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت اصلاح رویکردهای مدیریتی در حوزه محیط زیست، گفت: حفاظت از منابع طبیعی نیازمند توازن میان منابع و مصارف، پیشگیری از تخریب، تقویت نظارت‌های مستمر، اصلاح مقررات و مشارکت مردم است و دولت نیز در قبال صیانت از سرمایه‌های طبیعی کشور و جلوگیری از نابودی آنها مسئولیت دارد.
دکتر مسعود پزشکیان صبح امروز پنجشنبه 7 آبان‌ماه 1405 هم‌زمان با روز ملی محیطبان، در همایش تجلیل از محیطبانان کشور، ضمن گرامیداشت یاد بنیان‌گذار کبیر انقلاب اسلامی، رهبر شهید و تمامی شهدای تجاوزات اخیر، به‌ویژه شهدای محیطبان، از تلاش‌ها، فداکاری‌ها و مسئولیت خطیر محیطبانان در حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی کشور قدردانی کرد.
رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردها در مدیریت محیط زیست، اظهار داشت: انسان‌ها در دنیای امروز، با جنگ‌ها، اقدامات نادرست و تصمیم‌گیری‌های مخرب، در حال آسیب رساندن به کره زمین هستند؛ سیاره‌ای که در پهنه بی‌نهایت کهکشان‌ها، بستر زندگی بشر است، اما با جنگ، تخریب محیط زیست و رفتارهای نادرست انسانی، حیات آن با تهدید مواجه می‌شود.
دکتر پزشکیان با اشاره به زیبایی کره زمین از منظر فضا و تفاوت آن با واقعیت‌های ناشی از عملکرد انسان در سطح زمین تصریح کرد: هنگامی که از بالا به زمین نگاه می‌کنیم، با سیاره‌ای بسیار زیبا مواجه می‌شویم، اما وقتی در آن مستقر می‌شویم، صحنه‌هایی را می‌بینیم که مایه تأسف است؛ چه در نتیجه جنگ‌ها، چه اقدامات مخرب انسانی و چه تصمیمات نادرستی که از سوی حاکمان اتخاذ می‌شود.
رئیس جمهور با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) درباره عظمت آفرینش و ضرورت پرهیز انسان از خودبزرگ‌بینی افزود: هنگامی که تصور می‌کنیم کسی هستیم، کافی است به عظمت کهکشان‌ها نگاه کنیم تا دریابیم ذهن و درک ما در برابر بزرگی خلقت تا چه اندازه محدود است. همه ما مسافران این کره خاکی هستیم، اما با رفتارهای خود در حال تخریب آن هستیم؛ در حالی که اگر طبیعت را تخریب کنیم، طبیعت نیز پیامدهای این رفتار را به ما بازخواهد گرداند و به ما سیلی خواهد زد.
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی برای انتقال آن به نسل‌های آینده یک ضرورت بین‌نسلی است، آموزش را نخستین گام در این مسیر دانست و گفت: اگر زمین و منابع طبیعی خود را از بین ببریم، بازگرداندن آنها به وضعیت اولیه به‌سادگی امکان‌پذیر نخواهد بود. طوفان، زلزله، سیل، بی‌آبی و دیگر پیامدهای تخریب طبیعت، واقعیت‌هایی هستند که در برابر آنها نمی‌توان با قهر طبیعت مقابله کرد؛ بلکه باید از ابتدا مانع شکل‌گیری و گسترش عوامل تخریب شد.
رئیس جمهور با انتقاد از نگرش‌های ساده‌انگارانه در قبال حفاظت از محیط زیست اظهار داشت: برخی تصور می‌کنند اگر اقدامی انجام ندهند یا در برابر تخریب‌ها بی‌تفاوت باشند، اتفاقی رخ نخواهد داد؛ اما اگر همه افراد با همین طرز فکر رفتار کنند، چیزی از طبیعت باقی نمی‌ماند .حفاظت از محیط زیست مستلزم آن است که هر فرد، سازمان و دستگاه مسئولیت خود را در قبال منابع طبیعی بپذیرد و از بی‌تفاوتی در برابر تخریب‌ها پرهیز کند.
ضرورت بازنگری در الگوی توسعه و مدیریت منابع آب
دکتر پزشکیان در ادامه، با اشاره به دیدار خود با رهبر شهید و طرح موضوع انتقال پایتخت، بر ضرورت بازنگری در الگوی توسعه سرزمینی کشور تأکید کرد و گفت: تهران و شهرهای اطراف آن با مشکلات متعدد محیط زیستی، از جمله کمبود منابع آب، مواجه هستند؛ با این حال، همچنان شاهد توسعه این مناطق هستیم که ادامه چنین روندی قابل پذیرش نیست.
رئیس جمهور افزود: منابع آبی مورد استفاده تهران، از جمله منابعی است که از مناطق دیگر تأمین می‌شود و در عین حال، روند توسعه و گسترش شهر همچنان ادامه دارد. این توسعه در شرایطی صورت می‌گیرد که محدودیت منابع و ظرفیت‌های طبیعی به‌درستی مورد توجه قرار نمی‌گیرد و چاه‌ها نیز در حال خشک شدن هستند؛ مسئله‌ای که قطعاً در آینده آسیب‌های جدی به همراه خواهد داشت و شرایط زندگی در این مناطق را دشوارتر خواهد کرد.
دکتر پزشکیان با بیان اینکه یکی از شاخصه‌های اساسی توسعه، برقراری تعادل میان منابع و مصارف است، تصریح کرد: اگر میزان مصرف از منابع موجود بیشتر باشد، در آینده‌ای نزدیک با پیامدهای این عدم تعادل مواجه خواهیم شد. متأسفانه این واقعیت مهم در برخی تصمیم‌گیری‌ها مورد توجه کافی قرار نمی‌گیرد، در حالی که توسعه پایدار بدون محاسبه ظرفیت منابع و محدودیت‌های طبیعی امکان‌پذیر نیست.
ضرورت اصلاح سیاست‌ها و مقابله با تخریب منابع طبیعی
رئیس‌جمهور با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم درباره زیان‌بار بودن برخی رفتارهای انسانی، اظهار داشت: از زیان‌بارترین رفتارها آن است که انسان در مسیر نادرست حرکت کند، اما تصور کند عملکرد درستی دارد و حتی به آن افتخار کند. امروز با برخی اقدامات و تصمیمات مدیریتی، کوه‌ها، جنگل‌ها و طبیعت را تخریب می‌کنیم و سپس به همان اقدامات به‌عنوان نشانه موفقیت مدیریتی افتخار می‌کنیم؛ در حالی که این رویکرد باید اصلاح شود.
دکتر پزشکیان با تأکید بر اینکه حل مسائل محیط زیستی نیازمند تعامل، همکاری و پرهیز از اختلافات است، افزود: باید به آینده نگاه کنیم و از خود بپرسیم اگر معادنی که امروز در حال استخراج از آنها هستیم، 50 سال دیگر به پایان برسند، چه برنامه‌ای برای آینده کشور خواهیم داشت؟
رئیس جمهور با اشاره به بهره‌مندی برخی کشورهای توسعه‌یافته از روند تخریب محیط زیست در کشورهای در حال توسعه گفت: امروز برخی کشورهای توسعه‌یافته از تخریب محیط زیست کشورهای در حال توسعه منتفع می‌شوند. در چنین شرایطی، اینکه چگونه از محیط زیست خود حفاظت کنیم و جلوی رویه‌های نادرست را بگیریم، نیازمند عزم، اراده و مسئولیت‌پذیری کارشناسان و مدیران محیط زیست است.
دکتر پزشکیان آموزش، اصلاح مقررات و برخوردهای بازدارنده با افرادی را که ضوابط محیط زیستی را رعایت نمی‌کنند یا از منابع طبیعی سوءاستفاده می‌کنند، از الزامات حفاظت مؤثر از محیط زیست برشمرد و تصریح کرد: نباید اجازه دهیم منابع طبیعی تخریب شوند و پس از گذشت چند سال تازه حکم تخریب صادر کنیم. در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که چرا زمانی که تخریب در حال وقوع بود، اقدام لازم انجام نشد؟
رئیس جمهور با تأکید بر ضرورت ارتقای ظرفیت‌های نظارتی کشور خاطرنشان کرد: امروز با استفاده از ابزارهای نوین، از جمله اینترنت، ماهواره و پهپاد، می‌توان محیط زیست و منابع طبیعی را به‌صورت مستمر و لحظه‌ای رصد کرد. اگر در این زمینه اهمال و کوتاهی صورت گیرد، دولت نیز در قبال آن مسئول است و نباید اجازه دهیم منابع طبیعی به‌راحتی از بین بروند.
دکتر پزشکیان افزود: هنگامی که اهمال‌کاری فراگیر شود و تخریب محیط زیست گسترش پیدا کند، مقابله با آن بسیار دشوار خواهد شد. بنابراین، باید روندها را از ابتدا مدیریت کنیم و اجازه ندهیم تخریب‌ها به مرحله‌ای برسند که اصلاح آنها با هزینه‌های سنگین و دشواری‌های فراوان همراه شود.
محیطبانان؛ حافظان سرمایه‌های طبیعی و تنوع زیستی کشور
رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، ضمن قدردانی از دشواری‌ها و مسئولیت‌های حرفه محیط‌بانی، گفت: کار شما محیطبانان با سختی‌های فراوانی همراه است، اما حضور در طبیعت واقعاً لذت‌بخش است. حفظ گونه‌های طبیعی و حیات‌وحش از مهمترین مسئولیت‌هاست؛ چراکه اگر حیات‌وحش، آبشارها، کوه‌ها، جنگل‌ها و تنوع زیستی وجود نداشته باشند، امکان تداوم زندگی در این کره خاکی با تهدید جدی مواجه خواهد شد.
دکتر پزشکیان با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) درباره اهمیت امر به معروف و نهی از منکر تأکید کرد: یکی از مهمترین مصادیق امر به معروف و نهی از منکر، جلوگیری از تخریب محیط زیست و منابع طبیعی است. حفاظت از طبیعت صرفاً یک وظیفه اداری یا تخصصی نیست، بلکه مسئولیتی عمومی و اخلاقی است که همه افراد جامعه باید نسبت به آن احساس تعهد کنند.
رئیس جمهور بار دیگر از تلاش‌ها و فداکاری‌های محیطبانان قدردانی کرد و افزود: محیطبانان در خط مقدم حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور قرار دارند و باید متناسب با مسئولیت‌ها، دشواری‌های کاری و خدماتی که ارائه می‌کنند، مورد توجه و حمایت بیشتری قرار گیرند.
بهره‌گیری از ظرفیت‌های کشور برای بهبود معیشت مردم
دکتر پزشکیان در ادامه با اشاره به مشکلات اقتصادی، اجتماعی، اشتغال و معیشت مردم تصریح کرد: امروز کشور با مشکلات متعددی مواجه است و ما به‌عنوان مسئولان باید در برابر مردم پاسخگو باشیم. برای من به‌عنوان مسئول قابل پذیرش نیست که کشوری سرشار از نعمت‌های خدادادی و منابع طبیعی باشد، اما مردم آن در زمینه اشتغال و معیشت با مشکلات جدی مواجه شوند.
رئیس جمهور با تأکید بر ضرورت استفاده صحیح و مسئولانه از ظرفیت‌های کشور اظهار داشت: نعمت‌هایی که خداوند در اختیار ما قرار داده است، باید به‌درستی مورد استفاده قرار گیرند. مردمی که در این آب‌وخاک زندگی می‌کنند، شایسته‌اند شرایطی بسیار بهتر از وضعیت فعلی داشته باشند و ما به‌عنوان مسئولان وظیفه داریم برای تحقق این هدف تلاش کنیم.
دکتر پزشکیان افزود: برای حل مشکلات کشور، همه باید در کنار یکدیگر قرار بگیریم و اختلافات و منازعات را کنار بگذاریم. باید با همکاری، همدلی و استفاده از ظرفیت‌های موجود، مسیر حل مسائل را هموار کنیم.
رئیس‌جمهور با ابراز امیدواری نسبت به انجام مسئولیت‌ها در قبال مردم و شهدا گفت: امیدواریم خداوند کمک کند تا شرمنده مردم نشویم و بتوانیم با عزت و سربلندی از خون شهدا و خون رهبر شهید دفاع کنیم؛ هدفی که با اراده، مسئولیت‌پذیری و تلاش جمعی امکان‌پذیر خواهد بود.
آموزش و آگاهی‌بخشی؛ زیربنای حفاظت پایدار از محیط زیست
دکتر پزشکیان در ادامه بار دیگر بر اهمیت آموزش و افزایش آگاهی عمومی تأکید کرد و گفت: همه باید آموزش ببینند و بدانند که نباید به محیط زیست آسیب وارد کنند یا منابع طبیعی را تخریب کنند. این مسئولیت هم متوجه رفتار خود ماست و هم مستلزم آن است که دیگران را آگاه کنیم و نسبت به پیامدهای اقدامات مخرب هشدار دهیم.
رئیس جمهور خاطرنشان کرد: حفاظت از محیط زیست زمانی اثربخش خواهد بود که آگاهی عمومی افزایش یابد و مردم، دستگاه‌های اجرایی و مدیران درک مشترکی از اهمیت منابع طبیعی و ضرورت صیانت از آنها داشته باشند. آموزش و فرهنگ‌سازی باید در کنار نظارت، اصلاح مقررات و برخورد با متخلفان قرار گیرد تا از تکرار تخریب‌ها جلوگیری شود.
تأکید بر همکاری کشورهای منطقه و انتقاد از رویکردهای دوگانه در حوزه حقوق بشر
دکتر پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ظرفیت همکاری کشورهای منطقه اظهار داشت: ما با تمام کشورهای اطراف خود برادر هستیم و همگی مسلمانیم؛ بنابراین، می‌توانیم به یکدیگر کمک کنیم و امنیت منطقه را حفظ کنیم. برای تأمین امنیت منطقه نیازی نداریم کسانی از آن سوی دنیا که خود مرتکب جنایت می‌شوند یا از جانیان، قاتلان و تروریست‌ها حمایت می‌کنند، ادعا کنند که برای ما امنیت برقرار خواهند کرد.
رئیس جمهور با انتقاد از اقدامات و ادعاهای متناقض برخی قدرت‌های خارجی افزود: چگونه پس از ارتکاب جنایت، ادعای مبارزه با تروریسم مطرح می‌کنند؟ آیا کودکان میناب تروریست بودند؟ این ادعاها به‌راحتی مطرح می‌شوند، در حالی که باید درباره قربانیان بی‌گناه و مسئولیت عاملان این اقدامات پاسخ داده شود.
دکتر پزشکیان با اشاره به رویکردهای دوگانه در زمینه حقوق بشر، تصریح کرد: با کوچک‌ترین مسئله در کشورهای دیگر، ادعا می‌کنند که حقوق بشر رعایت نشده است و اشک تمساح می‌ریزند. ما نیز قطعاً مشکلاتی داریم و باید برای رفع آنها تلاش کنیم، اما کسانی که دستشان به خون انسان‌های بی‌گناه آغشته است، نمی‌توانند با چنین رویکردی از حقوق بشر سخن بگویند و دیگران را مورد سرزنش قرار دهند.
رئیس‌جمهور اظهار داشت: امروز بخش عمده‌ای از بودجه دولت آمریکا به نیروهای نظامی اختصاص می‌یابد؛ هزینه‌هایی که تأمین آنها با چپاول، غارت و جنایت همراه است، اما در عین حال، همین کشورها مدعی دفاع از حقوق بشر هستند.
ضرورت تقویت حمایت از محیطبانان و عبور از مشکلات با وحدت ملی
دکتر پزشکیان در ادامه ضمن تأکید مجدد بر قدردانی از محیطبانان، بر ضرورت توجه بیشتر به مسائل و مشکلات آنان تأکید کرد و گفت: ما قدردان زحمات شما محیطبانان هستیم و باید رسیدگی و توجه بیشتری به شما داشته باشیم.
رئیس جمهور با اشاره به مشکلاتی که امروز کشور با آن مواجه است، افزود: با کمک مردم عزیز و با هدایت رهبر شهید، که دولت از پشتیبانی ایشان برخوردار بود، و همچنین با همراهی رهبر عزیز که همین مسیر را ادامه می‌دهند، در تلاش هستیم مشکلات را برطرف کنیم.
دکتر پزشکیان با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی ملی برای عبور از شرایط موجود تصریح کرد: باید دست به دست هم بدهیم و با وحدت و همدلی از وضعیت فعلی عبور کنیم. دشمن تمام تلاش خود را به کار گرفته است تا برای کشور مشکل ایجاد کند و ما را متوقف سازد، اما با کمک، همراهی و همدلی می‌توانیم مسیر رشد و پیشرفت را ادامه دهیم.
رئیس جمهور در پایان، مشارکت مردم را یکی از الزامات اصلی حفاظت پایدار از محیط زیست دانست و خاطرنشان کرد: در حفاظت از محیط زیست باید از مردم کمک بگیریم. هرچه مشارکت مردم بیشتر باشد و همراهی آنان تقویت شود، امکان حفظ، مراقبت و صیانت از منابع طبیعی نیز به‌مراتب افزایش خواهد یافت. حفاظت از محیط زیست زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که مردم در کنار محیطبانان و دستگاه‌های مسئول، خود را در این مسئولیت سهیم بدانند.
در این همایش با حضور رئیس جمهور از خانواده شهدای محیطبان و همچنین محیطبانان برتر کشور با اهدای لوح و تندیس تجلیل شد.
منبع خبر: پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهور
